 |
0-2 YAS DONEMİ
ÇOCUKLARINDA BİLİŞSEL GELİŞİM
Bilişsel Gelişim Nedir?
Biliş (cognition) sözcüğü, dünyamızı öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetler anlamına gelir.
Bilişsel gelişim, kişinin çevresi ile olan etkileşimi ve genetik
faktörlerin de etkisi ile kazandığı anlayışı, algılamayı ve
düşünmeyi ifade eden bir süreçtir.
Piaget'e
göre bilişsel gelişim, refleks düzeyindeki tepkilerden, olgun bir insanın tepkilerine ve
düşünce düzeyine varana kadar gecen, birbirini izleyen dört dönemlik bir
süreçtir.
Piaget, bebeklik donemin
çocukların, objelerin devamlı olduklarını, değişmezliklerini bile
düşünemezken, zamanla bicim ve büyüklük kavramlarını tanımaya
başladıklarını söylemektedir.
- 12-18 aylarda ilk düşünme belirtileri
görülmeye baslar.
- Kendisini kontrol ederek hareket eder.
- 2 yasa doğru nesne devamlılığı kazanılır, artık
gözle görülmeyen nesnelerin varlığını bilir.
- 2 yasında nesneleri tam olarak sembolize etmeye
başlamıştır.
- Bir akranıyla oyun alanını
paylaşmaya istekli olabilir. Ancak hala birlikte oyun oynama ve oyuncaklarını
paylaşma kavramlarına uzaktır. Bu kavramların tam oturması için en az 1 sene
geçmiş olması gerekir.
- Bu yastaki çocuğa Gore hareket eden her
şey canlıdır. Bu davranışın örneklerinden bazıları oyuncak ayı veya bebekle
konuşmadır.
- Çocuklarda imitasyon yeteneği
gelişir. Anne ve baba modellemeleri bu yaslarda baslar.
- Bağımsız olmak için can atan 2 yas
çocukları başkalarının kendileri için bir şey yapmasına karsı direnirler.
- Gelişen benlik ve bağımsızlık kavramlarıyla sık sık “ben, benim, ben
yapacağım, hayır” gibi kelimeleri kullanır.
- Bir sembolle bu sembolün temsil
ettiği nesne arasındaki ilişkiyi anlamaya başlamıştır.
ÇOCUĞUNUZU DESTEKLEMEK
İÇİN NE YAPABİLİRSİNİZ
- ÇOCUĞUNUZU düşünme düzeyinin
üzerinde bilgi edinmesi için zorlamayın.
- Çocukların bellekleri daha çok kısa surelidir. Bu nedenle
öğretilecek bilgiler bolum bolum açıklanmalıdır.
- Çocuğunuza bilgiyi hazır olarak vermek yerine, deneme yanılmalarla veya
araştırmaya yönelterek kendisinin bulmasını sağlayın.
- ÇOCUĞUNUZU öğrenmeye güdüleyin.
- Algılama, kavram geliştirme, bellek ve hatırlama
gücü vb. zihinsel süreçleri kullanmada bir sorun yaşanıyorsa, organik bozukluk
olasılığını da dikkate alın.
- öğrenmeye hazır olduğunda ilgili materyal ve ortamı hazırlayarak
etkinliği yapmasına fırsat verin.
- Çocuğunuzun nesnelerle deneyimini artırmak
için algılarının gelişiminde çok önemli olan araçları
çevresinde bulundurun.
- Oyun, yaratıcı düşünceyi
geliştirdiğinden, oyun oynamalarına izin verin.
- çocuğa çevresindeki nesne ve olaylarla ilgili sorular sorun ve onların sorularına basit,
anlaşılır cevaplar verin.
Sanatla olan ilgisini artırmaya
çalısın.
0-2 YAS
DONEMİ ÇOCUKLARINDA DİLSEL GELİŞİM
1. evre: Ağlama
Doğumdaki ilk ağlama, konuşma gelişiminin başlangıcı olarak kabul edilir.
Bebeğin ağlarken çıkardığı sesin içinde birçok değişik ses (ağlama,
geğirme, öksürme ve esneme vs.) vardır. Bunlar, daha sonra konuşmada kullanılacak seslerin temellerini
oluşturur ve konuşma için gerekli bazı alıştırmalardır.
2. evre: Agulama, Lokalizasyon
İkinci ayın başlaması dolaylarında
bebekler agulama olarak nitelendirilen
sesler çıkarmaya baslar. Bu sesler
çoğu zaman "oooo" ya da "aaaa" gibi
acık ünlüler olmaktadır
3. evre: Cıvıldama
Bebekler altı aylık olduklarında içinde ünsüzlerinde bulunduğu çok çeşitli sesler
için dudaklarını, dillerini, dişlerini ve gırtlaklarını çok fazla kullanırlar.
"gaf gaf", "be be be" gibi heceleri söylemek için ünlüleri ve
ünsüzleri tekrar tekrar birleştirmeye ve büyüklerinin dilinin tonlama,
ritim ve vurgulama örüntülerini kullanmaya başlarlar.
4. evre: Tek sözcük
Genellikle bir yas civarı ilk anlaşılır sözcüğü söylediğinde cıvıldama evresi sona erer ve tek
sözcük evresine girer.
Bu evrede bebek çevresindeki cümleleri anlamaktadır. Örneğin "Hayır"
denildiğinde anlar, basit talimatlara uyar. Müzik oyunları oynayabilir. "mor", "miyav", "hav" gibi hayvan seslerini
taklit edebilir. Bu donemdeki sözcük dağarcığı ortalama 5-20 arasındadır.
5. evre: Telgraf
konuşması
Yaklaşık olarak on sekiz ay ile iki yas civarında baslar. Çocuk iki ya da
uç kelimelik cümleler kurmaya baslar. Çocuk olası en kısa yoldan kendini ifade etmeye
çalışır. Çocuk "babam evde" anlamında "baba ev" der. Veya
çocuk bebeğine bakarak "anne ver" diyebilir.
6. evre: Tam Cümle
Çocuk artık basit cümleler kurmaya baslar. Cümlelerde çekimin kullanılması dikkati
çeker. Sürekli olarak nesnelerin ve insanların isimlerini sorar.
ÇOCUĞUNUZU DESTEKLEMEK İÇİN NE YAPABİLİRSİNİZ
- Çocuklar taklitçidir, kendilerinden istenileni
değil, gördüklerini yaparlar. Bu sebeple, anne-babalar
konuşmalarıyla çocuklara iyi örnek olmalıdırlar.
- Evdeki konuşmalar, çocuksu
sözcüklerle değil, normal şekilde yapılmalı, çocukla yakından sevecen bir
şekilde ilgilenilmeli, konuşmalarda sözcükler acık ve net olmalıdır.
- çocuğa serbest konuşma fırsatı verilmeli,
düşünme ve anlatma yeteneğini geliştirmesi için zaman tanınmalıdır.
- Dramatizasyon, yaratıcılık basta olmak
üzere, çocuğun algılamasını, problem çözmesini ve dil gelişimini
desteklediğinden bu tur etkinliklere önem verilmelidir.
- çocuğun söylediği yanlış
sözcükler onu azarlayarak veya alaya alarak değil, sözcüğün
doğrusunu söyleyerek düzeltilmelidir.
- Anne-baba çocukla sadece televizyon veya bilgisayar karsısında
iletişim kurmamalıdır. Bunun yerine çocukla birlikte yapılabilecek
yürüyüş, spor, oyun, sinema, tiyatro, gezi gibi etkinlikler, anne babanın
çocukla olan iletişimini arttırır ve çocuğun dış dünyayı daha iyi tanımasına yardımcı olur.
- çocuğun, konuşmayı öğrendiği donemde, evde birden fazla dil kullanılırsa,
konuşmada gecikme ve gerileme olacağı düşünülmelidir.
- çocuğun konuşmaya başladığı donemde, anne-baba aceleci olmamalı,
çocuğu bu konuda zorlamamalıdır.
- çocuğun yaşıtlarıyla iletişim kurması
sağlanmalı, sorduğu sorulara acık ve doğru yanıtlar verilmelidir, ancak anne-baba
çocuğu, yaşıtlarıyla kıyaslamamalı, çocuk konuşma olgunluğuna
erişmeden konuşmanın gerçekleşmeyeceği unutulmamalıdır.
Kaynakça:
KANDIR Adalet; GELİŞİMDE
3– 6 YAS “Cocugum Buyuyor”, Morca Kültür Yayınları, İstanbul,2003.
KÖROĞLU Osman; Marmara
Üniversitesi
Bilişim Doktora, Nisan 2006.
Meyerhoff Michael K.;
Pediatrice fob Parents, Oct, 2001
Villiers Jill De; Encyclopedia of Childhood and Adolescence
YAVUZER Haluk; “Cocugunuzun
İlk Altı Yılı”, Remzi Kitapevi, İstanbul, 1998.
|
|
|
|
