FİZİKSEL GELİŞİM
Fiziksel gelişim; beden ve fiziksel görünüşteki değişme kadar
psiko-motor becerilerdeki gelişimi de kapsamaktadır.
Bedensel gelişim boy, ağırlık ve hacimde artışın yanı sıra, vücudun
sistemlerinin kendinden beklenen fonksiyonları yerine getirecek
duruma gelmelerini de kapsar.
2-6 yaş döneminde bedensel
gelişim hızı, 0-2 yaşa göre azalmıştır.Yaşamın ilk ve üçüncü yılları
arasındaki büyüme üçüncü ve beşinci yılları arasındaki büyümenin
yaklaşık 2 katıdır.Üç yaşlarında kızlar ortalama 94 cm uzunluğunda
13 kg ağırlığındadır.Çocuk dört yaşında doğum boyunun iki katına
ulaşır.Kız ve erkek çocukları arasında boy ve ağırlık yönünden
farklılıklar görülmektedir.
Kuşkusuz, bunların yalnızca
ortalama olduğu, çocuklar arasında genellikle büyük farklılıklar
bulunduğu anımsanmalıdır.
PSİKO-MOTOR GELİŞİM
Psiko-motor gelişim, çocuğun vücudunu kontrol altına almada
gösterdiği becerinin artmasıdır.Diğer bir deyişle, psiko-motor
gelişim, zihin-kas koordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir.
Beden
Duruşu ve Motor Becerileri
Merdivenlerden yukarı ayak
değiştirerek çıkar ve aşağı inerken –dengeyi sağlayabilmek için- her
basamakta ayağını bitiştirir.
Çocuk parkı gibi alanlarda
aletlere çevik bire şekilde tırmanabilir.
Kısa bir süre için tek
ayağının üzerinde durabilir.
Koşarken ve büyük
oyuncakları itip çekerken önüne çıkan engelleri aşabilir, köşeleri
dönebilir.
Büyük oyuncakları
ileri,geri ve yanlara doğru eksiksiz bir güvenle yönlendirebilir.
İnce
Motor Becerileri
Her iki elini ustaca
işbirliği içinde kullanabilir.
Kalemi daha sık kullandığı
eliyle, ilk iki parmağı ile başparmağı arasında ucuna yakın tutar.
7 parçalı yap – boz
yapabilir.
Hamur ve çamuru manipule
edebilir.
Parmak boyası yapar.
Boncuk
dizebilir.
Makas kullanır.
Zıplayan topu tutabilir.
Sınırlar içinde boyama
yapabilir.
Öz-Bakım
Becerileri
Palto ve elbiseyi
çıkarabilir.
Eşofman gibi şeyleri giyebilir.
Pantolonunu çıkarabilir.
Gündüzleri kuru kalabilir.
Söylenince oyuncaklarını toplayabilir.
Yardımla el yıkar.
Büyük düğme ve çıtçıtları açabilir.
Elbiselerini askıya asabilir.
Tehlikelerden kendini koruyabilir,bir yerine bir şey olsa haber
verir.
Taklit
Becerileri
Sözel taklit yapabilirler.
Bir sesi (3 – 4) sayıyı
tekrarlar.
6 kelimeli bir cümleyi
tekrarlar.
Hamur ile şekil yapmayı
taklit edebilirler.
ÇOCUĞA NASIL YARDIMCI OLUNABİLİR
?
Çocuğa büyük kağıtlar,
kurşun kalem, pastel boya ve kuru boya vererek resim yapmaya
özendirin…
Küpten köprüler yapın ve
çocuğa model olun. Ondan da köprü yapmasını isteyin. Gerekirse
yardımcı olun ve çocuğu köprü yapmada cesaretlendirin…
Daha önceden hazırladığınız
nesnelerle “büyük mü, küçük mü”, “ uzun mu, kısa mı” gibi miktarla
ilgili oyunlar oynayın…
Çocuğun yaşına uygun,
resimli bir kitabı çocuğunuza gösterin.
İlk önce siz, ilk
sayfalardaki resimlerin hikayesini anlatın. İlerleyen sayfalarda,
çocuğun resimleri anlatması için onu cesaretlendirin. Çocuğa
anlattıkları hakkında sorular sorarak neden-sonuç ilişkisi
kurmasına, olayları doğru sıralamasına yardımcı olun…
Çocuğun önüne değişik renklerde nesneler koyun ve renkleri birer
birer sorun. Eğer çocuk, nesnelerin
renklerini doğru söylemeye
başlamışsa onu ödüllendirin…
Sözel olarak çocuktan
oyuncağı kutunun üstüne, yanına, sağına soluna ve arkasına koymasını
isteyin. Çocuk doğru yaptığı zaman, onu ödüllendirin…
Çocuğunuza onun bağımsız
bir birey olduğunu hatırlatın. Ona kendi ile ilgili insiyatifler
verin. Örneğin kendi elbisesini seçme şansı tanıyın…
Düzen alışkanlığını
kazandırabilmek için onu düzenli olmaya özendirin. Oyuncaklarını
dağıttığı zamanlarda, “ oyuncakların dağılmış, istersen birlikte
toplayalım” diyerek onu düzenli olmaya cesaretlendirin…
İstenmeyen davranışı
unutturmak için çocuğu ilgilenebileceği nesnelere yönlendirin. Bunun
için, su, kum oyunu, makasla resim kestirmek gibi faaliyetler,
enerjinin yapıcı ve yararlı bir hale dönüşümünü sağlar.
SOSYO-DUYGUSAL GELİŞİM
Sosyo-duygusal gelişim,
çocuğun duygularının farkında olması, kendini tanıması,
yeterliliklerini ve yetersizliklerini bilmesi, hangi durumda nasıl
davranacağını bilerek duyguları üzerinde denetiminin artması,
böylelikle iç dünyasında yaşadıkları ile çevrenin beklentileri
arasında denge kurabilmesi, yaşadığı topluma uyum sağlaması olarak
ifade edilir. Çocuk, duygusal gelişim sürecinde olumlu ve olumsuz
duyguları doğal bir şekilde yaşar. Olumlu duygulara uygun tepkiler
vermek önemliyken, çocuğun olumsuz duygular yaşanma sıklığı ve
yoğunluğu çok önemlidir.
İleriye yönelik olumsuz
duyguların oluşmasını engellemek için çocukta “temel güven
duygusunu” oluşturmak çok önemlidir. Çocuktaki bu duygu,
beslenme ve bakım sürecinde ona en yakın kişi ile kurduğu ilişki
sonucu oluşur. Gelişimi olumlu yönde etkileyen bu duygu, çocuğun
istenen davranışlara yönelmesinde etkili olur. Araştırmalar, temel
güven duygusu geliştirmemiş çocukların ileride aşırı korkular,
kıskançlık, sabırsızlık, saldırganlık gibi anti-sosyal davranışlar
gösterme olasılıklarının fazla olduğunu ortaya koymaktadır.
Temel güven duygusunun
kazanıldığı ilk 2 yıl oldukça önemlidir. Çocuklar 3 yaşına
geldiklerinde ise, duygusal tepkilerinin gelişmesiyle tüm duygu
türlerini yaşarlar. Korku ve kaygı, kıskançlık, öfke ve sevinç
sıklıkla gözlenir.
+3 YAŞ ÇOCUĞUNUN SOSYO-DUYGUSAL
GELİŞİM ÖZELLİKLERİ
Ø
Uyumadan önce anne-babayı yanında
ister.
Ø
Ben merkezcidir.
Ø
Kendi yaşıtına ilgi göstermeye
başlar.
Ø
Diğer çocukları birey olarak kabul
etmekte zorlanır.
Ø
Taklit eder.
Ø
Hayal gücü fazladır.
Ø
Kendi kendine konuşma azalır.
Ø
Paylaşma anlayışı gelişmiştir.
Ø
Küçük kardeşine sevgi gösterir.
Ø
Cinsiyetine uygun davranışlar
gösterir.
Ø
Çevresi ile etkileşime girmiştir.
Ø
Karşılarındaki kişinin üzgün veya
kızgın olduğunu anlayabilirler.
Ø
Korku ve fobiler
geliştirebilirler.
Ø
Evcilik oynar.
Ø
Ev işlerine yardım eder.
Ø
Bazı arkadaşlarına daha fazla ilgi
gösterir.
Ø
Bağırma, yerde yuvarlanma,
tepinme, tekmeleme, bir şeyleri fırlatma gibi davranışlara
rastlanabilir.
ÇOCUĞUNUZU DESTEKLEMEK İÇİN NELER YAPABİLİRSİNİZ?
-
Çocuğunuza değer verin. Bu onun benlik
saygısını geliştirecektir.
-
Çocukla iletişim çok önemlidir.
-
Sağlıklı iletişim kurabilmek için,
ona karşı “sen” dilini değil “ben” dilini kullanın. Örneğin;
“Sen kötü bir çocuksun” yerine, “Böyle davranmam beni çok
rahatsız ediyor” gibi.
-
Çocuğunuza iyi birer model olun. Çocuğunuzun
duygusal yönden onaylamadığınız davranışlarına her zaman tepki
vermeyin ve görmezlikten gelin.
-
Onu sorumluluk almaya özendirin. Bunun için
olumlu pekiştireçler kullanın.
-
İnatlaştığı durumlarda, istediğinizi
anlattıktan sonra bir süre bekleyerek sakinleşin ve durumu
anlaması için zaman tanıyın.
-
Sizinle inatlaştığında dikkatini olumlu bir
yöne yöneltebilirsiniz. İstediği oyuncağı almadığını için
bağırıyorsa geçen bir kediyi ya da ilgisini çekebilecek herhangi
bir şeyi göstererek dikkatini dağıtın.
-
Çocuğunuza sonsuz alternatifler yerine
sınırlı seçenekler sunun. Sabah uyandığında “Hangi kazağını
giymek istersin” diye sormak yerine “Kırmızı kazağını mı, yoksa
yeşil kazağını mı giymek istersin?” diye sorun.
-
Sosyal deneyimler kazanması için ortamlar
hazırlayın. (arkadaş gruplarına, etkinliklere katılma vs.)
-
-
Duygularını ifade edebilmesi için ona fırsat
verin. (sözle, dramatizasyon, öykü anlatma vs. yollarla)
-
Çeşitli durumlarla duygularını konuşun.
-
Sosyalleşme süreci için evde demokratik bir
ortam yaratın.
Kaynakça
YAVUZER Haluk; ÇOCUĞUNUZUN İLK ALTI YILI, Remzi
Kitabevi, Şubat, 2005.
KANDIR, Adalet; Gelişimde
3-6 Yaş “Çocuğum Büyüyor”, Morpa Kültür Yayınları,İstanbul,2003.
SENEMOĞLU Nuray; Gelişim,
Öğrenme ve Öğretim, Gazi Kitabevi,Ankara,2003.
